Dolne KRUPÓWKI

wczoraj i dziś

Krupówki od zbiegu ulic Kościeliskiej i Nowotarskiej do zbiegu ulic Kościuszki i Zaruskiego. Przy każdym miejscu przesuń suwak na zdjęciu żeby porównać jak wyglądało wczoraj i jak wygląda dziś.

Krupówki 1 dawny Hotel pod Giewontem

Spacer zaczynamy na samym dole Krupówek, przy skrzyżowaniu z ul. Nowotarską i Kościeliską. Narożny budynek po lewej stronie to najstarszy hotel w Zakopanem. Od 1885 roku prowadził go Romuald Kulig i aż do 1898 roku nie było w mieście większego: na piętrze 18 pokoi, na dole restauracja z werandą i sala bilardowa.

To stąd w latach 90. XIX wieku trzy razy dziennie ruszał konny omnibus do Jaszczurówki, czyli pierwsza zakopiańska komunikacja miejska.

Po II wojnie światowej budynek przestał być hotelem i przez lata czekał na rozbiórkę, choć był zabytkiem. Uratował go remont w latach 90. XX wieku. Dziś mieści się tu restauracja Gazdowo Kuźnia.

Budynek przy Krupówkach 1 współcześnie Hotel pod Giewontem na zdjęciu z 1901 roku
Fot. Fotopolska.eu (archiwum Muzeum Tatrzańskiego) / własna.

Krupówki 1A Sanktuarium Najświętszej Rodziny

Kilkanaście metrów dalej, na niewielkim wzniesieniu, stoi pierwszy murowany kościół w Zakopanem. W 1877 roku parcelę pod kościół kupił pierwszy zakopiański proboszcz ks. Józef Stolarczyk, za własne pieniądze i datki dwóch górali: Wojciecha Bachledy-Księżyka i Jana Gąsienicy-Staszeczka. Projekt zamówił u warszawskiego architekta Józefa Dziekońskiego sam Tytus Chałubiński. Budowa ciągnęła się 19 lat i skończyła dopiero w 1896 roku, za proboszcza Kazimierza Kaszelewskiego.

Najcenniejsze jest wnętrze bocznej kaplicy św. Jana Chrzciciela. W 1899 roku zaprojektował ją w stylu zakopiańskim Stanisław Witkiewicz na zamówienie rodziny Gnatowskich. Obraz w ołtarzu namalował sam Witkiewicz. Św. Jan Chrzciciel stoi na nim na tle Czarnego Stawu Gąsienicowego, a w jego twarzy łatwo dostrzec rysy autora.

Kościół Najświętszej Rodziny przy Krupówkach współcześnie Kościół Najświętszej Rodziny na archiwalnym zdjęciu
Fot. Fotopolska.eu / własna.

Krupówki 6b Góralskie Sukiennice

Dalej idziemy prawą stroną ulicy, wzdłuż niewielkiego strumienia. To Foluszowy Potok, sztuczne odgałęzienie Potoku Bystra wykopane w XIX wieku. Płynie równolegle do Krupówek i ul. Zamoyskiego, czyli głównej osi miasta. Przez lata był zakopiańskim „silnikiem”: napędzał folusz, od którego wziął nazwę, a także piły w tartakach, kamienie młyńskie i w końcu turbiny elektrowni.

Dziś nad jego brzegiem ciągnie się rząd stylizowanych na góralskie budek z pamiątkami, zabawkami i wyrobami regionalnymi.

Dolne Krupówki współcześnie Dolne Krupówki na archiwalnym zdjęciu
Fot. Fotopolska.eu / własna.

Po drugiej stronie Foluszowego Potoku

Przechodzimy przez mostek na Foluszowym Potoku, skręcamy w prawo, mijamy Muzeum Tatrzańskie i na kilka chwil udajemy się pod numer 8 – budynek najstarszej zakopiańskiej szkoły zawodowej, która od 1992 roku funkcjonuje jako Zespół Szkół Budowlanych.

Krupówki 8 Szkoła Snycerska

Szkołę snycerską (uczącą rzeźby w drewnie) założyło w 1876 roku Towarzystwo Tatrzańskie, z własnej inicjatywy i za własne pieniądze. Była to pierwsza szkoła zawodowa dla młodych górali. Zaczynała skromnie: najpierw w małej chałupie przy ul. Kościeliskiej, potem przez pięć lat w jednej izbie dworu w Kuźnicach. Pierwszym nauczycielem został Maciej Marduła z Olczy, ludowy artysta. Towarzystwo opłaciło mu kilkumiesięczną naukę w Krakowie u rzeźbiarza Franciszka Wyspiańskiego, ojca Stanisława. W 1878 roku szkołę przejęło państwo, a kierownictwo objął Franciszek Neużil. W 1930 roku wydział rzeźby i stolarstwa stał się szkołą średnią, a w 1948 roku szkołę podzielono na trzy, ważne dla zakopiańczyków, placówki edukacyjne: Technikum Budowlane, Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych im. Antoniego Kenara oraz Zasadniczą Szkołę Zawodową.

Budynek Budowlanki współcześnie Szkoła snycerska na archiwalnym zdjęciu
Fot. Fotopolska.eu / własna.

Krupówki 10 Muzeum Tatrzańskie

Cofamy się kilka kroków, do gmachu Muzeum Tatrzańskiego im. dr. Tytusa Chałubińskiego. Budynek ma dość burzliwą historię. Projekt przygotował Stanisław Witkiewicz, a do potrzeb muzeum dostosował go Franciszek Mączyński. Budowę rozpoczęto w 1913 roku – wkrótce wybuchła I wojna światowa i prace stanęły. Po wojnie zabrakło pieniędzy i wydawało się, że budynek nigdy nie zostanie ukończony. Ratunkiem okazała się dotacja dr Bronisławy Dłuskiej, dzięki której w 1920 roku budowę wreszcie zakończono.

Urządzanie wystaw zajęło kolejne dwa lata. Muzeum otworzyło drzwi dla zwiedzających 22 lipca 1922 roku. Jego pierwszym dyrektorem i kustoszem działu etnograficznego został Juliusz Zborowski: etnograf, językoznawca i historyk, o którym mówiono, że wie o Tatrach wszystko.

Gmach Muzeum Tatrzańskiego współcześnie Gmach Muzeum Tatrzańskiego na archiwalnym zdjęciu
Fot. Fotopolska.eu / własna.

Krupówki 12 Dworzec Tatrzański

Pierwszy budynek Towarzystwa Tatrzańskiego był drewniany. Zbudował go w 1881 roku Gustaw Finger według projektu Karola Zaremby, a uroczyście otwarto go 30 lipca 1882 roku. Szybko stał się sercem życia towarzyskiego Zakopanego. Były tu biura Towarzystwa, biblioteka z czytelnią, pokoje hotelowe i sala balowa z fortepianem. Na tej scenie grali znani artyści (m.in. Mieczysław Karłowicz i Ignacy Jan Paderewski). Helena Modrzejewska recytowała tu wiersze, a Henryk Sienkiewicz czytał fragmenty swoich powieści. Odbywały się też coroczne wiece Towarzystwa i bale dobroczynne. Jeden z nich zakończył się tragicznie. 21 stycznia 1900 roku, w czasie karnawałowego „balu wszech stanów”, od lampy naftowej wybuchł pożar i drewniany dwór spłonął doszczętnie.

W tym samym miejscu Tadeusz Prauss postawił nowy, murowany gmach, który otwarto 1 lipca 1903 roku. Dawna atmosfera artystycznego salonu już jednak nie wróciła.

Dworzec Tatrzański przy Krupówkach 12 współcześnie Dworzec Tatrzański na archiwalnym zdjęciu
Fot. Fotopolska.eu / własna.

Krupówki 11 hotel Sabała

Po drugiej stronie deptaka, na skarpie stoi hotel Sabała, którego historia sięga 1896 roku, kiedy Jan Gąsienica-Staszeczek postawił tu nowy dom. Od 1900 roku jego zięć Franciszek Pawlica prowadził w nim hotel-pensjonat Staszeczkówka. Jak na tamte czasy był to obiekt luksusowy: 30 pokoi, restauracja, sala bilardowa, a na zapleczu korty tenisowe i własna wozownia z powozami. Przed I wojną światową mieszkał tu z synem Kazimierz Przerwa-Tetmajer.

Po II wojnie światowej budynek służył różnym celom: był Domem Wycieczkowym PTTK, stacją meteorologiczną, a potem internatem Technikum Tkactwa Artystycznego. W 1994 roku kupili go Marek Furman i Andrzej Gut-Mostowy. W latach 1996–1998 przebudowali go na nowoczesny hotel Sabała, który zachował góralski charakter. Pod hotelem, w skarpie, znajduje się kilka sklepów (m.in. Empik) oraz apteka.

Hotel Sabała przy Krupówkach 11 współcześnie Pensjonat Staszeczkówka na archiwalnym zdjęciu
Fot. Fotopolska.eu / własna.

Krupówki 15

Od tego miejsca zaczyna się zwarta, miejska zabudowa Krupówek. Na jej początku pod numerem 15 stoi niewielki budynek, jakby „przyklejony” do kamienic. Na przełomie XIX i XX wieku stała tu willa Libertówka (lub Libeltówka). Mieszkał w niej i przyjmował pacjentów dr Tomasz Janiszewski, jeden z najważniejszych lekarzy w dziejach Zakopanego.

Budynek Krupówki 17 to kamienica Sterczyńskich wybudowana ok. 1920 roku. Trudno w to dziś uwierzyć, ale w miejscu budynku Krupówki 19 (do niedawna siedziba banku Pekao SA) kiedyś był duży ogród z drewnianym domem Jana Krzeptowskiego. W tym miejscu od 1905 roku działa też apteka Pod Białym Orłem: pierwsza w Zakopanem i przez wiele lat jedyna.

Dom przy Krupówkach 15 współcześnie Libeltówka przy Krupówkach 15 na archiwalnym zdjęciu
Fot. Fotopolska.eu / własna.

Skrzyżowanie ulic Krupówki, Kościuszki i Zaruskiego

Sąsiednia kamienica, w której jest dziś (2026) sklep Reserved oraz znajdujący się vis-à-vis hotel Gromada, mimo że znajdują się przy Krupówkach, formalnie należą do ul. Kościuszki i ul. Zaruskiego. W okazałej kamienicy na rogu Krupówek i ul. Kościuszki w latach 1955–2012 działał hotel Orbis Giewont z piękną restauracją i kawiarnią. 45 lat wcześniej powstała w tym miejscu Cukiernia Zakopiańska, którą w 1919 roku kupił Franciszek Trzaska. Aż do okupacji, kiedy Niemcy przebudowali dom na hotel, Trzaska prowadził tu niezwykle popularną restaurację z dansingiem. Po wojnie budynek został upaństwowiony.

Kamienica na rogu Krupówek i ul. Kościuszki współcześnie Restauracja U Trzaski na archiwalnym zdjęciu
Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe / własna.
Domek Warsztat Dziadka w Zakopanem

Urlop w góralskim domku

500 m od skrzyżowania znajduje się pięknie odrestaurowany domek do wynajęcia.

Zobacz Warsztat Dziadka

Dalej na spacerze:

Opisy na podstawie przewodnika „Zakopane. Przewodnik historyczny” Macieja Pinkwarta i Lidii Długołęckiej-Pinkwart.